Hittestress is een groeiende uitdaging voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte, met name in stedelijke gebieden. Door klimaatverandering nemen warme periodes in frequentie en intensiteit toe. Tegelijkertijd bestaat een groot deel van onze steden uit verharding die warmte absorbeert en vasthoudt. Op zonnige zomerdagen kunnen donkere asfaltoppervlakken temperaturen bereiken van circa 60 °C of hoger. Deze materialen slaan warmte op en geven die ook na zonsondergang nog af, waardoor stedelijke gebieden minder snel afkoelen. Dit versterkt het stedelijk hitte-eilandeffect en heeft gevolgen voor de gezondheid, leefbaarheid en het functioneren van de stad.
Steeds meer Nederlandse gemeenten nemen klimaatadaptatie daarom mee in de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Denk aan het aanleggen van meer groen, het toepassen van waterdoorlatende verharding, het vergroten van infiltratiemogelijkheden en het gebruik van lichtere, reflecterende materialen die minder warmte opnemen. Deze maatregelen dragen bij aan een koelere en beter klimaatbestendige leefomgeving.
De grootste kansen liggen daarbij niet alleen in grootschalige herontwikkelingen, maar juist in de duizenden dagelijkse keuzes die worden gemaakt tijdens beheer, onderhoud en vervanging van assets.
Neem een straat, plein of parkeerterrein. Bij beheer en vervanging wordt nog vaak gekozen voor traditionele verharding, terwijl dat niet altijd noodzakelijk is. Door verharding af te wisselen met groenstroken, bomen of waterdoorlatende verharding blijft de functie behouden, maar verandert de openbare ruimte van een warmtebuffer in een klimaatadaptieve voorziening. Bomen zorgen voor schaduw en verkoeling door verdamping, terwijl infiltrerende verharding regenwater langer vasthoudt. Dit water verdampt op warme dagen en draagt bij aan natuurlijke verkoeling.
De effecten zijn aantoonbaar. Schaduw van bomen kan de gevoelstemperatuur lokaal met circa 10 tot 15 °C verlagen. Daarnaast kan een combinatie van meer groen, schaduw en klimaatadaptieve inrichting de luchttemperatuur in een straat of wijk met ongeveer 0,3 tot 2,5 °C verlagen. Hoewel het effect afhankelijk is van de locatie en de gekozen maatregelen, laten onderzoeken zien dat juist de combinatie van groen, schaduw en slimme materiaalkeuzes de grootste bijdrage levert aan het beperken van hittestress.
Voor assetmanagement ligt hier een belangrijke opgave. Klimaatadaptatie hoeft geen afzonderlijk programma te zijn, maar kan onderdeel worden van de reguliere beheer- en vervangingscyclus. Iedere onderhouds-, herinrichtings- of vervangingsmaatregel biedt de mogelijkheid om meerdere maatschappelijke doelen tegelijk te realiseren: het beperken van hittestress, het vergroten van de waterbergingscapaciteit, het versterken van biodiversiteit en het verbeteren van de leefkwaliteit.
Klimaatadaptatie begint met inzicht. Binnen de Focusgroep Asset Informatiemanagement van Result! Managers zien we dat veel van de benodigde informatie al beschikbaar is. Door assetdata te combineren met klimaatkaarten en informatie over groen, verharding en vervangingsmomenten wordt zichtbaar waar investeringen de grootste maatschappelijke impact hebben. Zo helpt Asset Informatiemanagement om klimaatadaptatie onderdeel te maken van de reguliere beheer- en investeringscyclus.
De grootste winst zit daarom niet in één grootschalig project, maar in de optelsom van duizenden kleine ingrepen. Door klimaatadaptieve ontwerpprincipes standaard mee te nemen bij onderhoud en vervanging van assets, werken we stap voor stap aan een koelere, gezondere en toekomstbestendige openbare ruimte.
Bronnen
- KNMI. Klimaatscenario's voor Nederland. https://www.knmi.nl/klimaatscenarios
- RIVM. Klimaatadaptatie en gezondheid – Stedelijke adaptatie. https://www.rivm.nl/klimaat-en-gezondheid/klimaatadaptatie/stedelijke-adaptatie
- RIVM. GGD-richtlijn Medische Milieukunde: Hitte en gezondheid. https://www.rivm.nl/ggd-richtlijn-mmk-hitte-gezondheid
- Klimaatadaptatie Nederland. Kennisdossier Hitte. https://klimaatadaptatienederland.nl/kennisdossiers/hitte/